W rolnictwie zmieniło się praktycznie wszystko: od narzędzi, poprzez metody gospodarowania,  do odmian roślin uprawnych czy ras hodowanych zwierząt. W przypadku utrzymywania zwierząt gospodarskich od połowy XX w. następuje coraz większa intensyfikacja produkcji, która pozwala na zmniejszenie jej kosztów, przy jednoczesnym wzroście produkcyjności, ale z drugiej strony warunki utrzymania zwierząt coraz bardziej odbiegają od naturalnych, powodując stres wynikający z niemożności zaspokojenia naturalnych potrzeb, a tym samym obniżenie poziomu dobrostanu. Przepisy dotyczące utrzymania zwierząt gospodarskich koncentrują się na określeniu minimalnych warunków, które pozwalają zachować akceptowalny poziom dobrostanu.

Podstawowe wymagania ochrony zwierząt gospodarskich dotyczą:

1) Opieki i kontroli zwierząt;

Większość gatunków zwierząt gospodarskich na fermie powinno być kontrolowanych minimum raz dziennie, a opieka powinna być sprawowana przez wystarczającą liczbę wykwalifikowanych opiekunów. Kontroli, oprócz samych zwierząt, podlegają też pomieszczenia, w których zwierzęta są utrzymywane oraz sprzęt. Wszystkie stwierdzone nieprawidłowości muszą być niezwłocznie korygowane.

2) Jakości budynków i pomieszczeń;

Pomieszczenia i sprzęt powinny być skonstruowane z materiałów  bezpiecznych dla zwierząt oraz łatwych do czyszczenia i dezynfekcji. Pomieszczenia, w których przebywają zwierzęta muszą być regularnie czyszczone. Zwierzętom należy zapewnić minimalną powierzchnię,  gwarantującą swobodę ruchu.

3) Właściwych warunków środowiskowych;

Na dobrostan zwierząt mają wpływ takie parametry jak:

  • stężenie szkodliwych gazów; poziom zapylenia,
  • temperatura, wilgotność,
  • oświetlenie pomieszczeń,

Ponadto, niektórym zwierzętom należy zapewnić ściółkę, np. cielęta do 2 tyg. oraz brojlery, a świniom materiały wzbogacające otoczenie.

4) Karmienia i pojenia zwierząt;

Zwierzęta powinny mieć stały dostęp do wody oraz powinny otrzymywać właściwą ilościowo i jakościowo paszę. Zwierzęta karmione grupowo muszą mieć jednoczesny dostęp do paszy tak, aby nie dochodziło do konfliktów.

5) Postępowania ze zwierzętami chorymi, rannymi oraz wykonywanie zabiegów weterynaryjnych i zootechnicznych;

Zwierzętom chorym lub rannym należy zapewnić natychmiastową opiekę, w tym opiekę weterynaryjną, a także suche i czyste legowisko oraz w razie konieczności izolację.  Zabiegi weterynaryjne i zootechniczne powinny wykonywać osoby posiadające kwalifikacje, z zachowaniem koniecznej ostrożności i bez zadawania zbędnego bólu.

6) Przechowywania dokumentacji dotyczącej leczenia zwierząt, dokumentacji hodowlanej oraz rejestru upadków;

Dokumentacja odzwierciedla m.in. sposób opieki zapewnianej zwierzętom.  Oprócz powyższych wskaźników, bardzo wiele możemy dowiedzieć się obserwując zwierzęta. Ich kondycja i sposób zachowania pozwala na ocenę poziomu zaspokojenia podstawowych potrzeb zwierząt.

  • kondycja zwierzęcia, stan powłok skórnych – może świadczyć m.in. o jakości żywienia, o czystości pomieszczeń, o sposobie obsługi zwierząt;
  • zaburzenia zachowania zwierząt (stereotypie) – zwykle, o ile nie są objawami chorób, wskazują  na niski poziom dobrostanu;
  • reakcje lękowe na widok człowieka sugerują niewłaściwą obsługę.

Nowoczesny hodowca powinien dbać o zapewnienie zwierzętom wysokiego poziomu dobrostanu nie tylko z obowiązku poszanowania prawa. Powinno to wynikać także ze względów etycznych, tj. wrażliwości na cierpienie zwierząt, jak i ekonomicznych. Dobre warunki utrzymania zwierząt pozwalają na obniżenie kosztów wynikających np. z konieczności leczenia lub strat spowodowanych spadkiem produkcyjności.

Lek. wet. Anna Hoffman

Starszy specjalista

Biuro Zdrowia i Ochrony Zwierząt

Główny Inspektorat Weterynarii